« تياتر اجباري »- يك فارس سطحي و عوامانه !!
« تياتر اجباري »
يك فارس سطحي و عوامانه !!
نقدي بر نمايش « تياتر اجباري»
صمد چيني فروشان عضوکانون ملی منتقدان تئاتر (۱۳۸۳)
«تیاتر اجباری» در پس ظاهر کهن نمای خود، به گونهای ناخودآگاه، برخی از جریانهای تئاتری روزگار ما را به سخره گرفته است؛ از این منظر، «تیاتر اجباری» را میتوان نقدی بر بخشی از تئاتر امروز تلقی کرد. «تیاتر اجباری» در کلیت خود، استعارهای از وضعیت هنرمند و تئاتر و رابطهی این دو با عوامل قدرت است. این «نمایش» (و نه تئاتر)، هم در حوزهی ساختار و ریختار ظاهری و هم در حوزهی زبان و کاربرد مجاز زبانی، با توسل به برخی کلیشههای فرهنگی و ارجاع به تاریخی مبهم، قصد دارد از طریق وارونه نمایی حقایق گذشته و شبیه - نمایی دو وضعیت تاریخی، حضور خود را بر صحنهی تئاتر حرفهای کشور توجیه کند.
«تیاتر اجباری» در یک تحلیل روانکاوانه، یا در بررسی روانشناسانهی مجموعه دلایل و روشهای شکلگیری فرم ومحتوای متن و اجرا، یک تئاتر افشاگر یا یک «سایکودرام» بسیار گویاست! «تیاتر اجباری» در دوسطح شکل و محتوا، گویای گفت و گوی درونی و ناخودآگاه خالق اثر با خویشتن است؛ نمایشی که با وارونه - نمایی گذشته، در یک تعبیر ساختار شکن، عملن خود را بر صحنهی تئاتر حرفهای کشور، به هزل و هجو نشسته است. «تیاتر اجباری»، معلق میان طنز سیاسی و کمدی اریستوفانی آغاز میشود و به سرعت به سمت یک کمدی عامیانه، یک فارس سطحی و عوامانه پیش میرود. این نمایش، نوعی خیمهشببازی روشنفکرمآبانه است که درآن، نه تنها گذشتهی تئاتر و جریان روشنفکری و تجدد خواهی مشوق آن در ایران، مورد هزل و هجو واقع میشود بلکه، سیر تحول تاریخی تئاتر(درگذشته) و نحوهی تعامل آن با قدرت نیز واژگونه جلوه میکند. «تیاتر اجباری» محصول نگاهی یکسونگر و سطحی بر حقایق تاریخ تئاتر ماست.
صمدچینی فروشان